سنگ کیسه صفرا؛ از تشخیص تا جراحی و مراقبت‌های پس از آن

در گفتگو با دکتر «حامد محمدی‌ دوست» متخصص جراحی عمومی و لاپاراسکوپی در لاهیجان تشریح شد:

سنگ کیسه صفرا؛ از تشخیص تا جراحی و مراقبت‌های پس از آن

ناجه خبرـ سنگ کیسه صفرا یکی از بیماری‌های شایع دستگاه گوارش است که افراد مختلفی در جامعه با آن دست به گریبان هستند. برای بررسی علل، درمان و مراقبت های این بیماری گفتگویی با «دکتر حامد محمدی دوست» از پزشکان خوشنام و متخصص در این حوزه انجام داده ایم.

«دکتر حامد محمدی دوست» متولد ۱۳۶۰ در لاهیجان، دوران مدرسه را در لاهیجان گذراند و در سال ۷۸ با قبولی در رشته پزشکی دانشگاه شهید بهشتی به تهران رفت و سال ۸۵ فارغ التحصیل شد.

وی در دوران خدمت سربازی، در خرمشهر همزمان در بهداری نیروی دریایی ارتش و بیمارستان ولیعصر خرمشهر مشغول به کار بود. پس از آن به گیلان بازگشت و از سال ۸۸ در شهرستانهای لاهیجان، آستانه اشرفیه، لنگرود و دستک فعالیت نمود.

سپس در سال ۹۳ جهت ادامه تحصیل در رشته جراحی عمومی به قزوین رفت و همزمان با جراحی، به عنوان پزشکی عمومی هم فعالیت میکرد.

وی در سال ۹۷ جهت گذراندن طرح تخصصی به همدان و شهرستان اسد آباد رفت و پس از بازگشت، از سال ۹۹ تاکنون در شهرستان لاهیجان در رشته جراحی مشغول به کار است.

-در ابتدا درباره بیماری سنگ کیسه صفرا و شیوع آن توضیحاتی بفرمایید.

سنگ کیسه صفرا یکی از بیماری‌های شایع دستگاه گوارش است که ممکن است در بسیاری از افراد بدون ایجاد هیچ علامتی وجود داشته باشد. با این حال، در برخی بیماران سنگ‌ها می‌توانند باعث درد، التهاب و حتی عوارض جدی شوند و در چنین شرایطی، درمان مناسب اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

کیسه صفرا کیسه‌ای کوچک در زیر کبد است که وظیفه اصلی آن ذخیره و تغلیظ صفراست. صفرا توسط کبد تولید می‌شود و در هضم چربی‌ها نقش دارد. وقتی ترکیبات موجود در صفرا دچار تغییر شوند، ممکن است کریستال‌ها و سپس سنگ‌های صفراوی تشکیل شوند.

-علل اصلی ایجاد سنگ کیسه صفرا چیست؟

عوامل مختلفی در ایجاد سنگ‌های صفراوی نقش دارند. جنس، سن، اضافه‌ وزن، برخی بیماری‌های زمینه‌ای، کاهش وزن سریع، بارداری و بعضی عوامل ژنتیکی می‌توانند احتمال تشکیل سنگ را افزایش دهند. البته وجود این عوامل به این معنا نیست که فرد حتماً دچار سنگ کیسه صفرا خواهد شد.

بسیاری از افراد زمانی متوجه وجود سنگ می‌شوند که برای یک مشکل دیگر سونوگرافی انجام داده‌اند. اگر سنگ هیچ علامتی ایجاد نکرده باشد، همیشه نیاز به جراحی وجود ندارد و تصمیم‌گیری باید بر اساس شرایط بیمار انجام شود.

علائم سنگ کیسه صفرا چیست؟

یکی از شایع‌ترین علائم، درد در قسمت بالای شکم، به‌ویژه سمت راست، است. این درد ممکن است پس از مصرف غذاهای چرب ایجاد یا تشدید شود و گاهی به پشت یا شانه راست انتشار پیدا کند. تهوع و استفراغ نیز ممکن است همراه درد وجود داشته باشد.

اما اگر درد شدید و مداوم باشد یا همراه با تب، زردی پوست و چشم‌ها، استفراغ مکرر یا علائم غیرطبیعی دیگری باشد، بیمار باید سریع‌تر مورد ارزیابی پزشکی قرار گیرد؛ زیرا ممکن است عارضه‌ای مانند التهاب کیسه صفرا یا درگیری مجاری صفراوی ایجاد شده باشد.

چه زمانی عمل جراحی توصیه می‌شود؟

در بیمارانی که سنگ کیسه صفرا باعث ایجاد علائم یا عوارض شده است، جراحی یکی از درمان‌های اصلی محسوب می‌شود. هدف از جراحی، خارج کردن کیسه صفرایی است که محل تشکیل و نگهداری سنگ‌هاست.

نکته مهم این است که صرف مشاهده سنگ در سونوگرافی به معنی نیاز قطعی به عمل نیست. تصمیم برای جراحی بر اساس علائم بیمار، یافته‌های معاینه، سونوگرافی، آزمایش‌ها و شرایط عمومی فرد گرفته می‌شود.

-لطفا انواع عمل کیسه صفرا را تشریح بفرمایید.

امروزه شایع‌ترین روش، کوله‌ سیستکتومی لاپاراسکوپیک یا همان خارج کردن کیسه صفرا به روش لاپاراسکوپی است. در این روش، جراح از طریق چند برش کوچک روی شکم، دوربین و ابزارهای جراحی را وارد شکم کرده و کیسه صفرا را خارج می‌کند.

در شرایط خاص ممکن است جراحی باز ضرورت پیدا کند. برای مثال، التهاب شدید، چسبندگی‌های زیاد، برخی شرایط آناتومیک یا مشکلاتی که حین عمل ایجاد می‌شود ممکن است باعث شود جراح تصمیم بگیرد عمل به روش باز ادامه پیدا کند. گاهی نیز جراحی با روش لاپاراسکوپی آغاز می‌شود اما به دلیل شرایط موجود، برای حفظ ایمنی بیمار به جراحی باز تبدیل می‌شود.

در برخی مراکز و برای بیماران منتخب، روش‌های کم‌تهاجمی دیگری نیز ممکن است مورد استفاده قرار گیرند، اما انتخاب روش مناسب کاملاً به شرایط بیمار و امکانات مرکز درمانی بستگی دارد.

-آیا می‌توان فقط سنگ را خارج کرد؟

این سؤال را بسیاری از بیماران مطرح می‌کنند. در اغلب بیمارانی که سنگ کیسه صفرا علامت‌دار شده و نیاز به جراحی دارند، معمولاً خود کیسه صفرا خارج می‌شود، نه اینکه فقط سنگ‌ها برداشته شوند. دلیل این است که کیسه صفرا می‌تواند مجدداً محل تشکیل سنگ باشد و خارج کردن تنها سنگ، مشکل زمینه‌ای را برطرف نمی‌کند.

-عوارض احتمالی این عمل چیست؟

هر عمل جراحی، حتی اگر شایع و معمول باشد، می‌تواند با عوارضی همراه شود. خونریزی، عفونت، آسیب به بافت‌های اطراف و عوارض مربوط به بیهوشی از جمله عوارض احتمالی هستند.

یکی از عوارض مهم و البته نسبتاً نادر، آسیب به مجاری صفراوی است. همچنین در برخی موارد ممکن است سنگ وارد مجرای صفراوی اصلی شده باشد و بیمار علاوه بر جراحی کیسه صفرا، به اقدامات تشخیصی یا درمانی دیگری نیز نیاز داشته باشد.

به همین دلیل تأکید می‌کنم که تصمیم‌گیری درباره عمل باید پس از بررسی کامل بیمار انجام شود و بیمار نیز باید قبل از جراحی درباره عوارض احتمالی و روش درمان با جراح خود صحبت کند.

-زندگی پس از برداشتن کیسه صفرا چگونه است؟

یکی از نگرانی‌های شایع بیماران این است که آیا بدون کیسه صفرا می‌توانند زندگی طبیعی داشته باشند. پاسخ در اغلب موارد مثبت است.

کبد همچنان به تولید صفرا ادامه می‌دهد و پس از برداشتن کیسه صفرا، صفرا مستقیماً وارد روده می‌شود. بعضی افراد در هفته‌های نخست ممکن است نسبت به غذاهای چرب حساس‌تر شوند یا تغییراتی در اجابت مزاج داشته باشند، اما بسیاری از بیماران پس از مدتی به رژیم غذایی معمول خود بازمی‌گردند.

توصیه پایانی شما به بیماران چیست؟

سنگ کیسه صفرا بیماری شایعی است، اما برخورد با آن برای همه بیماران یکسان نیست. ممکن است فردی سال‌ها سنگ داشته باشد و هیچ علامتی نداشته باشد، در حالی که فرد دیگری به دلیل دردهای مکرر یا عوارض ناشی از سنگ به جراحی نیاز پیدا کند.

بنابراین توصیه من این است که بیماران از خوددرمانی یا تصمیم‌گیری صرفاً بر اساس نتیجه سونوگرافی پرهیز کنند. تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان باید با توجه به علائم، شرایط جسمی و یافته‌های تصویربرداری و آزمایشگاهی انجام شود.

جراحی کیسه صفرا امروزه در بسیاری از موارد با روش‌های کم‌تهاجمی و با نتایج خوبی انجام می‌شود، اما موفقیت درمان تنها به خود عمل وابسته نیست؛ تشخیص صحیح، انتخاب بیمار مناسب، تکنیک جراحی دقیق و مراقبت‌های بعد از عمل همگی در نتیجه نهایی نقش دارند.