۳۱ خرداد ۱۳۶۹؛ شبی که رودبار لرزید

۳۱ خرداد ۱۳۶۹؛ شبی که رودبار لرزید

بامداد پنجشنبه ۳۱ خرداد ۱۳۶۹، در ساعتی از شب که عده‌ای از مردم سرگرم تماشای مسابقات جام جهانی فوتبال بودند و عده‌ای دیگر در خواب شبانه به سر می‌بردند، زمین در شمال ایران ناگهان لرزید. ساعت حدود ۰۰:۳۰ بود که زلزله‌ای قدرتمند با بزرگی ۷.۴ ریشتر استان‌های گیلان و زنجان، به‌ویژه شهرهای رودبار، منجیل و لوشان و روستاهای اطراف را در چند ثانیه به شدت تکان داد.

لرزش شدید زمین بسیاری از خانه‌ها را فرو ریخت و در همان لحظات نخست، برق و ارتباطات در بخش‌های زیادی قطع شد. مردم هراسان به خیابان‌ها آمدند؛ بعضی هنوز شوک‌زده از آنچه رخ داده بود، و بعضی دیگر با نگرانی به دنبال اعضای خانواده‌شان می‌گشتند. در تاریکی شب، صدای کمک خواستن از زیر آوار شنیده می‌شد و بسیاری از مردم با دست‌های خالی تلاش می‌کردند سنگ و خاک را کنار بزنند تا شاید عزیزانشان را نجات دهند.

با طلوع غم انگیز آفتاب، حقیقتی دردناک آشکار شد که چشم هر بیننده‌ای را به گریه وا می‌داشت؛ دره منجیل و تپه‌های سبز رودبار به تلی از خاک و سنگ تبدیل شده بود و بوی مرگ همه‌جا به مشام می‌رسید.محله‌هایی که تا شب قبل سرشار از صدا، خنده و زندگی بودند، حالا به تلی از خاک و سنگ تبدیل شده بودند. خانواده‌هایی بی‌سرپناه، پدرانی که با دست‌های خالی آوار را کنار می‌زدند، و مادرانی که در جست‌وجوی فرزند یا همسرشان خاک را کنار می‌زدند، صحنه‌هایی بود که هر بیننده‌ای را در سکوتی تلخ فرو می‌برد. تشنگی، خستگی، نبود سرپناه و نگرانی برای بازماندگان، روزهای پس از زلزله را برای مردم سخت‌تر می‌کرد اما در همان شرایط سخت، تلاش برای کمک به یکدیگر نیز ادامه داشت.

بر اساس آمارهای رسمی، این زلزله بیش از ۳۵ هزار کشته بر جا گذاشت و حدود ۶۰ هزار نفر مجروح شدند. همچنین نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر بی‌خانمان شدند و بیش از ۲۰۰ هزار واحد مسکونی به طور کامل یا جزئی تخریب شد. این زمین‌لرزه یکی از مرگبارترین بلایای طبیعی در تاریخ معاصر ایران به شمار می‌آید.

در روزهای پس از حادثه، مردم از نقاط مختلف کشور برای کمک به مناطق آسیب‌دیده راهی گیلان و زنجان شدند. در میان غم و ویرانی، همدلی و کمک به بازماندگان نشان می‌داد که در سخت‌ترین لحظات نیز امید و انسانیت زنده می‌ماند.

با گذشت سال‌ها، آن شب تلخ هنوز در خاطر بسیاری زنده است؛ شبی که زمین لرزید و هزاران خانواده داغدار شدند. یاد همه آنانی که در زلزله ۳۱ خرداد ۱۳۶۹ جان خود را از دست دادند، گرامی و ماندگار باد.

نیلوفر رضانژاد (کارشناس ارشد باستان شناسی، گرایش دوران تاریخی ایران)